VREDE

Nog diezelfde avond, even na elven, liep Max Vandenburg met een koffer vol voedsel en warme kleren de Himmelstraat uit. Hij voelde de Duitse lucht in zijn longen. De gele sterren brandden. Toen hij bij de winkel van Frau Diller was, keek hij nog één keer achterom naar nummer drieëndertig. Hij kon het figuurtje achter het keukenraam niet meer zien, maar zij zag hem wel. Ze zwaaide en hij zwaaide niet terug.

Liesel kon zijn mond op haar voorhoofd nog voelen. Ze voelde zijn afscheidsadem.

‘Ik heb iets voor je achtergelaten,’ had hij gezegd, ‘maar dat krijg je pas wanneer je er klaar voor bent.’

Hij ging weg.

‘Max?’

Maar hij kwam niet terug.

Hij was haar kamer uitgelopen en had zachtjes de deur dichtgedaan.

Geroezemoes op de gang.

Hij was weg.

In de keuken stonden Papa en Mama met gebogen schouders en strakke gezichten. Zo stonden ze al een halve minuut of misschien wel een eeuwigheid.

Hoe volmaakt.

Vrede.

Ergens in de buurt van München zocht een Duitse jood zijn weg door de duisternis. Er was een afspraak gemaakt dat hij Hans Hubermann over vier dagen zou ontmoeten (als hij dan nog niet was weggevoerd). Het was een plek langs de Amper, bij een kapotte brug tussen de rivier en de bomen.

Hij zou uiteindelijk op de plek aankomen, maar hij zou er niet langer blijven dan een paar minuten.

Het enige wat er te vinden was toen Papa er vier dagen later aankwam, was een briefje onder een steen, aan de voet van een boom. Het was aan niemand geadresseerd en bestond uit slechts één zin.

Himmelstraat 33 was nu meer dan ooit een plaats van stilte en het bleef niet onopgemerkt dat het Duden Woordenboek volledig de plank missloeg, vooral wat betreft de gerelateerde woorden.

Stilte was geen rust of kalmte, en al helemaal geen vrede.