Suikerbieten

Ieder jaar moeten de suikerbieten van het land. De wereld mag in brand staan, de boer moet zijn bieten van het land halen.

De bietencampagne is een fenomeen dat het hele najaar aanhoudt. Als de wind goed staat, of verkeerd, ruikt de hele stad Groningen naar de suikerfabrieken aan het Hoendiep en in Hoogkerk. Het is een weeë lucht; zoet en brak. Als het mooi weer is, zie je aan de rand van de stad de hoge schoorstenen hun witte pluimen uitbraken. Tussen Haarlem en Amsterdam stond tot voor kort ook een suikerfabriek, in Halfweg. Bij wind uit zee rook je de suiker in Amsterdam-West. Zowel in Groningen als in Amsterdam-West heb ik lang gewoond. De geur van suikerfabrieken hoort voor mij bij de herfst als bladeren die van de bomen vallen. Vooral in het donker doet de stank het goed.

De haven van Oude Zeug ligt aan het IJsselmeer, ter hoogte van Wieringerwerf, iets ten noorden van Medemblik. Het is een haven die alleen gebruikt wordt in de bietencampagne. Het is dan ook meer een aanlegsteiger voor binnenvaartschepen, beschut door de Wieringerdijk aan de ene kant en een smalle pier in het IJsselmeer. Hier is het zes dagen per week een komen en gaan van enorme vrachtwagens die hun bieten in schepen lossen die daarna over het IJsselmeer en door het Amsterdam-Rijnkanaal en verder over de oude Maas naar Puttershoek en Dinteloord varen. Daar staan ook suikerfabrieken.

Meneer Kikstra, een montere man van een jaar of 50, werkt in Oude Zeug. Zijn vrouw trouwens ook. Zij zit bij de weegbrug voor de vrachtwagens en hij in een kleine cabine onder een grote machine die steekproeven neemt in de laadbakken van de wagens. Iedere keer als er een vrachtwagen komt, gooit de chauffeur een sticker bij meneer Kikstra naar binnen waarop staat van welke boerderij de bieten komen. Het apparaat voor de steekproef verdwijnt in de wagen en trekt er een fikse emmer bieten uit. Die komen via een buis bij meneer Kikstra de cabine binnen en het idee is dat hij ze onder aan de buis in een plastic zak opvangt. Hij plakt de sticker erop en gooit de zak op een lopende band die naar een container loopt, ‘s-Avonds worden alle zakken naar de fabriek gebracht waar ze op suikergehalte worden onderzocht. Op basis daarvan wordt de prijs bepaald.

‘Het is leuk werk,’ vindt Kikstra, ‘een ontspannen job.’ Hij is boer in de Wieringermeer, zijn boerderij staat vlak achter de dijk zelfs, maar in het najaar doen hij en zijn vrouw altijd mee in de campagne. Het is lekker verdiend ook. En hun zoon doet de boerderij.

Als de steekproef genomen is, rijden de vrachtwagens naar een platform vlak langs de kade. Daar lossen ze hun bieten in een enorme machine die ze via een slingerende lopende band in de laadruimte van het schip doet belanden. Het gaat sneller dan je denkt; er zit zo duizend ton suikerbieten in een schip. Het maakt een prachtig, rommelend geluid ook—die bieten die in een scheepsruim donderen.

Op de golven van het IJsselmeer staan schuimkoppen, en het waait keihard. Verderop wordt een jachthaven aangelegd. Volgend jaar zal Oude Zeug niet meer hetzelfde zijn, al zal er, wat er ook gebeurt, opnieuw drie maanden keihard gewerkt worden in de bietencampagne. Het is niet veel, maar het is wel troostrijk. En het levert suiker op.