36

Contact maken en verbreken als oefening

In een van mijn cursussen doen we deze oefening: twee mensen zitten recht tegenover elkaar en hebben oogcontact. Dan moeten ze om beurten het oogcontact verbreken door ergens anders naar te kijken, en even later het oogcontact weer herstellen. De hele oefening gebeurt in stilte. Dit is een subtiele oefening waarbij van alles te voelen is. Veel mensen vertellen dat ze het eerst eng vonden om het oogcontact eenzijdig te verbreken, bang dat de ander zich afgewezen zou voelen. En als de ander het oogcontact verbrak, werd dat inderdaad soms als afwijzing ervaren, maar soms ook enigszins als een opluchting. Na enkele minuten verdwenen deze gevoelens en ontstond er een soort vertrouwen dat het oké is om het contact te verbreken. Deze oefening kun je met een willekeurige partner doen of met je eigen liefdespartner. In het laatste geval komt misschien een stukje van je ego-relatie aan het licht. Immers, het ego is gericht op de symbiotische relatie en daarin is contact verbreken eigenlijk taboe. Dat maakt dat partners vaak allerlei rituelen hebben rondom het afscheid nemen en tijdens de periodes dat ze niet samen zijn, om het ego gerust te stellen: de afscheidsknuffel, de snelle zoen bij het weggaan, de regelmatige sms’jes, telefoontjes, mailtjes en dergelijke met boodschapjes over wanneer je elkaar weer zult zien, enzovoort. Daar is natuurlijk niets mis mee, zolang je maar doorhebt dat hier meestal het ego aan het werk is. Zodra je elkaar af en toe toestaat om zonder rituelen en beloftes uit het contact te treden, en de ongemakkelijke gevoelens die dat in eerste instantie oplevert leert voelen zonder verzet of veroordeling, ontstaat er telkens een beetje meer autonomie. Hoe meer je je partner kunt zien als een zelfstandig wezen, en het in contact zijn met hem of haar als een geschenk dat altijd tijdelijk is, des te meer de liefde weer gaat stromen. En het bijzondere is dat de periodes dat je niet met elkaar in contact bent door je spirituele oefening ook steeds helderder en liefdevoller worden.

Het ego is in feite het psychische mechanisme dat er constant op gericht is zichzelf en de ander gerust te stellen. Dit gebeurt vaak onbewust en tot in de subtielste details van ons gedrag. Probeer maar eens de volgende oefening te doen:

Ga tegenover elkaar zitten en maak oogcontact terwijl je niets tegen elkaar zegt. Probeer in deze stilte gewaar te zijn van alles wat er gebeurt in je lijf en je geest zonder daar iets aan te veranderen. Probeer niet liefdevol te kijken of de ander op welke manier dan ook gerust te stellen. Na korte tijd word je je er waarschijnlijk van bewust dat je gezicht toch nog een uitdrukking heeft van vriendelijkheid, misschien een vage glimlach. Ontspan dan je gezichtsspieren nog verder totdat je volmaakt uitdrukkingsloos en ontspannen tegenover elkaar zit. Veel mensen ervaren dit als ‘boos kijken’ en gaan zich dan ongemakkelijk voelen. Misschien voel je af en toe zelfs een dwangmatige glimlach om de ander en jezelf gerust te stellen. Oordeel daar niet over maar laat elke gelaatsuitdrukking meteen weer los. Probeer hierbij zoveel mogelijk gewaar te zijn van alles wat je voelt en denkt. Sta af en toe stil bij het bijzondere gegeven dat jij en je partner in essentie één en hetzelfde gewaarzijn zijn! Jouw gewaarzijn herkent zichzelf in de ogen van de ander. Als je dit regelmatig een paar minuten doet, ontstaat er steeds meer vertrouwen in jezelf en elkaar dat je niets hoeft te doen om samen te zijn. Misschien ervaar je af en toe ineens een vorm van liefde die niet meer gebonden is aan een zelfbeeld. ‘Ik’ en ‘de ander’ zijn begrippen die tijdelijk vervagen in dit heldere wederzijdse gewaarzijn. Van Godfried Bomans zijn deze onsterfelijke dichtregels: ‘Ik zit mij voor het vensterglas onnoemelijk te vervelen. Ik wou dat ik twee hondjes was, dan kon ik samen spelen.’ In de spirituele liefde kun je soms iets dergelijks ervaren, en niet uit verveling: dat jij en je geliefde twee verschijningsvormen zijn in één gewaarzijn. Je bent één in essentie, en tevens met zijn tweeën om heerlijk samen te spelen!

Als je deze oefening hebt gedaan, is er meestal behoefte aan napraten en ervaringen uitwisselen. Ook daar kun je weer een oefening van maken. Gebruik hiervoor een timer en vertel vijf minuten over je ervaringen tijdens de oefening. De ander mag niets terugzeggen; die probeert in plaats daarvan gewaar te blijven van de reacties in lijf en geest. Natuurlijk mag je tijdens het luisteren wel gewoon je gebruikelijke lichaamstaal laten zien, zoals knikken, glimlachen en zo, alleen mag je niets terugzeggen. Na vijf minuten wissel je van rol. Pas daarna kun je eventueel nog even lekker gezellig door elkaar heen nakletsen.

Misschien is je eerste gevoel bij deze oefeningen dat ze in strijd zijn met je spontaniteit en zelfs tamelijk geforceerd voelen. Dat klopt en het is niet de bedoeling dat dit je nieuwe manier van sociale interactie wordt. De geforceerdheid is bedoeld om je bewust te maken van bepaalde subtiele ego-gewoontes, en het ongemakkelijke gevoel erbij te leren omhelzen vanuit het oordeelvrije gewaarzijn. Zodra dat gewaarzijn helderder en stabieler wordt, kun je de oefeningen geleidelijk achterwege laten en ontstaat in al je dagelijkse bezigheden steeds meer helderheid en vriendelijke aanwezigheid.

In de vrijheid om uit elkaar te gaan

ontstaat het diepste samenzijn.