22

Vluchten in een nieuwe relatie

Wanneer een relatie in de loop der jaren steeds veiliger en vanzelfsprekender wordt, en de liefde daardoor dus langzaam opdroogt, wordt de kans steeds groter dat een van beide partners verliefd wordt op een ander. Meestal gaat dit gepaard met heftige emoties, en niet alleen bij de bedreigde partner. Ook voor de verliefde partner wordt de euforie over de nieuwe liefde vermengd met angst en schuldgevoelens over het verbreken van de veilige monogamie in de relatie. Binnen de standaard opvattingen over de liefdesrelatie spreken we doorgaans van ‘ontrouw’ of zelfs ‘verraad’, wat wel aangeeft hoe belangrijk monogamie is in een standaard relatie. In werkelijkheid vindt de ontrouw al vanaf het begin van de relatie plaats en bij beide partners, namelijk de ontrouw aan jezelf. Ook dit is een onderdeel van onze identificatie met ons ego: als kind reeds leren we onszelf ontrouw te zijn als een soort overlevingsmechanisme; voor kinderen is het aanpassen aan de wensen en eisen van de opvoeders noodzakelijk omdat zij immers echt afhankelijk zijn. Als volwassenen zijn we feitelijk onafhankelijk, maar het ik-kan-niet-leven-zonder-jou-gevoel is dan al zo in ons aangeleerde zelfbeeld ingebakken dat we het meenemen in de liefdesrelatie. We geven onze autonomie – voor zover we die als singles al hadden – onmiddellijk op voor het veiligstellen van de liefde. En zoals gezegd: die verdwijnt daardoor achter de muur van veiligheid en vanzelfsprekendheid.

Zodra een van beide partners verliefd wordt op een ander en daarmee de vanzelfsprekende monogamie van de relatie verbreekt, ontstaat een merkwaardige dynamiek die doorgaans datgene oplevert wat beiden aanvankelijk juist proberen te voorkomen: een relatiebreuk. Het mechanisme is simpel en verhelderend: als je partner verliefd wordt op een ander, ervaar je dat als een ernstige bedreiging van je veiligheid. Allerlei pijnlijke gevoelens uit je jeugd komen weer aan de oppervlakte nu de veilige toedekking ervan wreed verstoord wordt. En zonder spirituele training lijkt het onmiskenbaar je partner die verantwoordelijk is voor deze ellende! Die wordt dus overladen met boosheid, verdriet en verwijt. En er wordt grote druk op hem of haar uitgeoefend om het buitenechtelijke contact te beëindigen.

Voor de verliefde partner wordt deze situatie daardoor steeds beknellender en beladen met schuldgevoelens en/of tegenverwijten. Het lijkt niettemin onmogelijk om het nieuwe contact te beëindigen, zo sterk zijn deze nieuwe gevoelens van verliefdheid. En dat is weer extra pijnlijk voor de bedreigde partner. Het veilige gezellige gezinnetje verandert razendsnel in een poel van pijnlijke en beangstigende emoties.

En dan wordt je nieuwe liefde, die aanvankelijk de aanleiding is van alle ellende, steeds meer gezien als een mogelijke ontsnapping eruit. De nieuwe geliefde is immers nog in staat om je vrij te laten, die leeft met je mee in de pijnlijke strijd met je partner, die doet zelfs niet moeilijk als je af en toe ook met je eigen partner nog seksueel contact hebt. In dit nieuwe contact stroomt de liefde nog vrijelijk omdat beide verliefden ten opzichte van elkaar nog tamelijk onafhankelijk zijn. De oude partner wordt hierdoor steeds angstiger, bozer, verwijtender en dus steeds minder aantrekkelijk om als partner te hebben. De nieuwe liefde wordt daarentegen steeds aantrekkelijker, er ontstaat in al deze ellende al snel een vertrouwensband, je voelt je door je nieuwe vlam gesteund en begrepen. Het is net als met de wet van de communicerende vaten waarin het water altijd van hoger naar lager stroomt: liefde stroomt naar waar ze de meeste ruimte krijgt.

JEANINE (41, al vijftien jaar samen met Bart):

Mijn man vertelde mij enkele weken geleden dat hij verliefd is op een jongere collega. Ze zijn al enkele keren met elkaar naar bed geweest. Ik was eerst verschrikkelijk boos op hem, maar dat voelde meteen ook heel kinderachtig. Als ik me soms eventjes volwassen voel, vind ik het ook moedig van hem dat hij eerlijk is over wat er aan de hand is. Bart zegt dat-ie geen relatie met haar wil, dat ze al iemand heeft. Maar haar loslaten wil hij ook niet. Ik kom in een ongelooflijke tweestrijd met mezelf: aan de ene kant ben ik altijd trots geweest op mijn onafhankelijkheid als vrouw, en mijn man heeft dit ook altijd in mij gewaardeerd. Ik zou hem zo graag de ruimte willen geven om te genieten van dit avontuurtje. Maar tegelijk doet het zóveel pijn! Als hij weg is, en mijn gedachten gaan naar wat hij misschien aan het doen is met haar, dan loop ik van ellende tegen de muren op. Ik vind het onthutsend om te erkennen, maar ik kan dit niet aan! Ik wil me verdomme niet zo voelen, als een afhankelijk meisje, een afgedankt kind! Alle gezelligheid is uit ons samenzijn verdwenen. En soms krijg ik heftige woedeaanvallen en die reageer ik dan op hem af. Ik zeg wel dat ik hem ruimte wil geven, maar ondertussen ga ik helemaal door het lint als hij zijn vuile sokken niet opruimt of wat voor andere kleinigheid dan ook. Ik ben bang dat het mis gaat lopen.

BART (45):

Ik heb met Jeanine altijd een fijne relatie gehad, ze is zo stabiel en solide, we zijn altijd heel kameraadschappelijk met elkaar geweest. Totdat ik verliefd werd op Emmy, een collega die vijftien jaar jonger is dan ik. Ik ben verschrikkelijk verliefd op haar en als we samen zijn is het zo ontzettend fijn! Ik dacht dat Jeanine hier wel realistisch mee zou kunnen omgaan maar dat valt zo tegen. Ze zegt wel dat ze me vrijlaat, maar de sfeer in huis is sindsdien om te snijden. We waren nooit heel erg romantisch maar nu lijkt het wel of we samen bijna dood zijn! Ik snap natuurlijk wel dat ze er moeite mee heeft, ik zou dat ook hebben als zij iets met een ander zou hebben. Maar waarom zo boos en zo denigrerend? Ik geloof dat ik op die manier liever alleen ga wonen.

Het probleem in de standaard relatie is dat de ellende eigenlijk al geschied is lang voordat ze vanwege een buitenechtelijke verliefdheid aan het licht komt. De jarenlange gehechtheid aan veiligheid is het eigenlijke probleem. Je bent er zo aan gewend dat je partner je beschermt tegen je diepste gevoelens van afhankelijkheid en verlatingsangst, dat die gevoelens meteen in alle hevigheid aan de oppervlakte komen als je partner die veiligheid verbreekt. En die gevoelens zijn zo pijnlijk dat je zonder een stevige basis in jezelf volledig onderuitgaat. Alleen na jarenlange ervaring met de juiste wijze van mediteren kun je je verzet tegen deze pijnlijke kind-gevoelens opgeven en ze in liefdevol gewaarzijn laten oplossen.

In het hierboven beschreven geval kan Jeanine het beste besluiten apart te gaan wonen zodat ze niet langer met haar neus telkens weer op Barts liefdesavontuur gedrukt wordt. Er is natuurlijk een flinke kans dat de relatie met Bart geen stand houdt, zeker als zijn nieuwe geliefde beschikbaar blijkt te zijn voor een relatie. In spiritueel opzicht is dat echter voor Jeanine een goede ontwikkeling omdat er nu voor haar ruimte ontstaat om een betere relatie met zichzelf en haar zelf-afwijzing te ontwikkelen. Als zich dan weer een nieuwe liefde aandient, hoeft ze zichzelf er niet meer in te verliezen en kan een werkelijk spirituele relatie ontstaan.

Voor Bart speelt spirituele ontwikkeling op dit moment geen rol in zijn leven omdat de toedekking van zijn negatieve gevoelens door de nieuwe liefde nog succesvol is. Pas als deze nieuwe liefde spaak zou lopen en hij zonder veilige relatie komt te zitten, kan er een opening ontstaan naar spirituele groei. Meestal is daar eerst een flinke dosis ellende voor nodig. Voor veel mensen is lijden hun eerste spirituele leraar.

Als de kleurrijke zonsopgang na een bange nacht van

eenzaamheid of relatie-ellende,

zo wonderschoon en vreugde brengend

schijnt de nieuwe geliefde ons toe.

Hoe lang voor het weer avond is?