30

Quasi-spiritualiteit als ego-patroon

In de woelige praktijk van de liefdesrelatie kom je allerlei mengvormen tegen van de ego-relatie met aspecten van het spirituele gedachtegoed. Soms worden die spirituele opvattingen uit hun context gehaald en in dienst gesteld van de ego-relatie. Een voorbeeld daarvan is buitenechtelijk seksueel contact legitimeren met spirituele argumenten zonder verder actief te zijn als spirituele beoefenaar. Een voorbeeld:

MADELIEF (46):

Mijn vriend kwam laatst enthousiast aanzetten met een boek over spirituele relaties. Ik was wel even verbaasd want daarvoor had hij nooit veel belangstelling gehad voor spiritualiteit. ‘Zweverig gezwam’ vond hij het altijd, en voor een deel ben ik het daar ook mee eens. Maar nadat ik dit boek gelezen had, zag ik er ook wel iets moois in, vooral die grotere openheid tegen je partner over je diepe pijnlijke gevoelens. Maar enkele weken later kwam de aap uit de mouw: hij was een affaire met een jonge vrouw begonnen en wilde daar graag open over zijn. Hij vond dat hij dit moest uitzoeken voor zijn spirituele ontplooiing. Na mijn eerste schrik probeerde ik open en zonder oordeel te reageren. Ik vond het moedig van hem dat hij er eerlijk over was. Maar het bleef toch wringen. Ik deed echt mijn best om er niet moeilijk over te doen en hem dit avontuur te gunnen, maar het bleef zoveel pijn doen, ik voelde me soms zo boos en in de steek gelaten! En het vervelende was dat ik daar nauwelijks met hem over kon praten. Hij verweet me een on-spirituele houding en dat ik de relatie onder druk zette met mijn heftige reacties. En daar werd ik dan nog bozer over! In plaats van meer ruimte en meer liefde werd onze relatie steeds beknellender, en dat was allemaal mijn schuld volgens hem. Maar dat is toch niet spiritueel?

Buitenechtelijke seks levert doorgaans zulke heftige gevoelens op bij beide partners dat je al flink wat spirituele training achter de rug moet hebben om er iets moois uit te laten ontstaan. Meestal leidt het tot veel ellende, die beide partners – soms samen maar meestal na een scheiding – zo snel mogelijk weer proberen toe te dekken op de gebruikelijke ego-manier. Toch kan ook die ellende bijdragen aan werkelijke spiritualiteit in de toekomst, zoals eigenlijk alle ellende, zodra je erkent dat je er zelf verantwoordelijkheid voor kunt nemen. Ook in het bovenstaande voorbeeld, waar de man zijn buitenechtelijke affaire legitimeert met spirituele motieven, is de narigheid die dan aan de oppervlakte komt in feite al veel langer bedekt aanwezig in de vorm van een toedekkende ego-relatie. Hoe pijnlijk ook, als je deze narigheid kunt zien als symptoom van een beknellend ego-systeem in plaats van je partner ervoor verantwoordelijk te stellen, kan er een sterke motivatie uit voortvloeien om jezelf van dit systeem te bevrijden door spirituele beoefening. De relatie zal waarschijnlijk stuklopen, maar dat is in dit verband te vergelijken met een pijnlijke geboorte van een nieuw leven als spirituele beoefenaar.

Zodra je spirituele argumenten gebruikt om jezelf af te schermen voor pijnlijke gevoelens en anderen voor die gevoelens verantwoordelijk stelt, kun je weten dat je ego zich op een slimme manier van je spiritualiteit meester heeft gemaakt. De man die vindt dat zijn vrouw zich oordeelvrij moet opstellen over zijn buitenechtelijke seks, of de vrouw die vindt dat haar man zich meer moet openstellen voor haar gevoelens en meer zachte intimiteit moet toelaten, ze zijn beiden in die spiritueel correcte ego-valkuil gevallen. Als je elkaar dit vervolgens weer verwijt, val je er nog dieper in. Hier helpt alleen heel veel vriendelijke compassie met elkaar en jezelf, en een forse dosis humor. Natuurlijk moet je ook iets doen aan de beknellende situatie in je relatie, maar dat kan alleen door jezelf te veranderen. Zodra je vindt dat de ander moet veranderen, zit je alweer in die ego-valkuil. Natuurlijk is het ook heel begrijpelijk dat het soms niet lukt om al te pijnlijke gevoelens die door je partner getriggerd worden, te omhelzen met liefdevol gewaarzijn. In dat geval moet je er zelf voor zorgen dat die vinger van de knop af gaat: afstand nemen, jezelf afschermen voor al te pijnlijke details, en eventueel zelfs de relatie beëindigen. Het lijkt soms zo overduidelijk dat jou iets onrechtvaardigs wordt aangedaan, en soms is dat op feitelijk niveau misschien zelfs waar. Maar ook dan is het veel pijnlijker om in je gelijk te blijven hangen en te zwelgen in je gerechtvaardigde slachtofferschap, dan om verantwoordelijkheid te nemen en met deze ellende aan het werk te gaan. Spiritualiteit is vrij van morele waarden, vrij van goed en kwaad. Er wordt wel gesproken van negatieve en positieve handelingen, maar negatief betekent hier alleen dat het bijdraagt aan jouw lijden en dat van anderen, terwijl positief alles is wat bijdraagt aan je geluk en dat van anderen. Je kunt ook zeggen dat negatieve handelingen in strijd zijn met je natuurlijke staat van Zijn, en positieve daarmee in overeenstemming zijn. Naarmate je via spirituele beoefening steeds meer contact krijgt met je natuurlijke staat van Zijn, verdwijnt negativiteit daardoor als vanzelf uit je leven. Natuurlijk blijven er af en toe oude pijnen aan de oppervlakte komen. Maar er is geen verzet meer tegen, en daardoor ook geen beknelling meer aan verbonden. In plaats daarvan kun je alles hebben vanuit een zorgeloze oordeelvrije en liefdevolle staat van Zijn.

Ego’s die doen alsof ze verlicht zijn:

schattige kinderen die vader-en-moedertje spelen!

De werkelijkheid gaat ze spoedig inhalen.