34

Verantwoordelijkheid nemen als oefening

Als beginner op het spirituele pad is het soms lastig om in je eigen gedrag de neiging te herkennen om de ander verantwoordelijk te stellen voor jouw ongemakkelijke gevoelens. Heel vaak sluipen de verwijtende opmerkinkjes er razendsnel tussendoor, met doorgaans verwijtende tegenreacties als gevolg. Dit levert altijd beknelling op. Het eerste wat je als beoefenaar leert, is herkennen dat zodra je je bekneld voelt, je kennelijk in je ego-rol zit. Dat is een moment waarop je de strijd beter kunt staken, ook (en vooral) als de ander nog niet die ruimdenkendheid heeft gevonden. Degene die het eerst ‘sorry, dit is niet hoe ik met je wil omgaan’ zegt, geeft een geschenk aan beiden. Vervolgens kun je met elkaar delen hoe verwijt en zelfrechtvaardiging wederzijds getriggerd werden, zonder de ander daarvoor verantwoordelijk te stellen. De volgende oefening is een hulpmiddel om die houding te ontwikkelen, het abc van verantwoordelijkheid nemen.

Je spreekt af dat je elk vijf minuten de tijd krijgt om drie dingen uit te spreken. Als de een spreekt, mag de ander niets terugzeggen:

A_Wat voor mij niet werkt in onze relatie is… Je noemt hier altijd een objectief feit, plus het gevoel dat je hierbij ervaart. Een simpel voorbeeld: ‘Wat voor mij niet werkt is dat je vaak klodders uitgespuugde tandpasta in de wastafel laat zitten. Ik voel me dan niet gerespecteerd in mijn inspanningen om dit huis netjes te houden.’

B_Wat ik eraan ga doen is… Hier laat je weten op welke wijze je verantwoordelijkheid neemt voor deze gevoelens. Bijvoorbeeld: ‘Ik ga mijn ergernis zelf oplossen, ik besef dat je het niet opzettelijk doet, dat het geen gebrek aan respect is maar gewoon vergeetachtigheid.’

C_Je zou me kunnen helpen door… Dit is een suggestie die geheel vrijblijvend is en dus niet een voor-wat-hoort-wat-constructie. Je kunt hier ook niet langs de achterdeur je gelijk proberen te halen zoals met: ‘Je zou me kunnen helpen door je eigen rotzooi schoon te maken na het tandenpoetsen’, want dat is al een gepasseerd station; dat heb je vast al eerder geprobeerd. Hier past eventueel: ‘Je zou me kunnen helpen door af en toe je waardering uit te spreken dat ik meer aan het huishouden doe dan jij.’ Als je geen suggestie kunt bedenken, laat je die gewoon weg.

Deze oefening ontleent haar kracht aan het vermijden van discussie, want de luisterende partij mag in principe niets terugzeggen. Een vraag om verduidelijking mag alleen als die geen verkapte kritiek of manipulatie bevat. Na afloop hoeft de luisteraar ook niet te vertellen of hij/zij aan de suggestie in punt C wil of kan voldoen. Dat blijkt wel in de praktijk. Het enige wat je terugzegt na afloop is ‘dank je wel’.

Hieronder nog een paar voorbeelden van het gebruik van deze oefening.

A_Wat voor mij niet werkt is dat telkens als ik iets vergeet op te ruimen, jij dat zo zwaar opvat, alsof ik niks om je geef of zo. Ik krijg steeds meer het gevoel dat ik tekortschiet. Het voelt alsof ik op eieren moet lopen, bang om weer iets verkeerd te doen.

B_Wat ik eraan ga doen is dit proberen te herkennen als mijn aangeleerde zelf-afwijzing ‘ik ben tot last’ die reageert op jouw aangeleerde zelf-afwijzing ‘ik doe er niet toe’.

C_Het zou me helpen als je alleen de feiten noemt als ik iets vergeet, en je emotionele reactie alleen met me deelt als je mij er niet langer voor verantwoordelijk stelt.

A_Wat voor mij niet werkt is dat als we samen door de stad lopen of op een feest zijn, jij vaak zo begerend naar andere vrouwen kijkt. Dan voel ik me overbodig en klein.

B_Wat ik eraan ga doen is dat gevoel proberen te herkennen als mijn eigen negatieve geloof en ermee ga oefenen. Ik ga ook proberen minder op je te letten als we in zo’n situatie zijn.

C_Je zou me kunnen helpen door dat kijken naar andere vrouwen niet meer stiekem te doen, maar me erbij te betrekken. Dat je gewoon tegen me zegt: ‘Kijk, die daar dat vind ik een mooie vrouw.’ Het zou me ook helpen als je wat vaker contact met me maakt als we in zo’n situatie zijn.

A_Waar ik moeite mee heb is tijd voor mezelf te nemen en af en toe alleen naar vrienden of op stap te gaan, ik voel dan angst voor je afwijzing.

B_Wat ik eraan ga doen is vaker tijd voor mezelf nemen, en mijn angst voor jouw afwijzing zelf oplossen.

C_Je kunt me helpen door je afkeer voor het alleenzijn met me te delen zonder van mij de oplossing te verwachten.

Het zelf verantwoordelijkheid nemen voor je irritaties zou gemakkelijk kunnen ontaarden in een stik-jij-maar-ik-zoek-het-zelf-wel-uit-reactie. Dat gebeurt met name als je te veel blijft vasthouden aan je veroordeling van het gedrag van je partner. Dus eigenlijk is dit ook een oefening in het loslaten van je oordeel. Heel begrijpelijk dat je je ergert aan die tandpastaklodders, maar in plaats van dat op te vatten als een blijk van respectloosheid kun je ze ook gewoon zien als vergeten klodders tandpasta. Het terugbrengen van een veroordeling tot het waarneembare feit dat er de aanleiding toe is, bespaart je al flink wat ellende.

BELLINDA (38):

Ik ergerde me altijd kapot aan mijn vriend als we samen door de stad fietsen: hij gedraagt zich asociaal, rijdt door rode stoplichten, over voetpaden of tegen het eenrichtingsverkeer in. Ik kan hem nauwelijks bijhouden en sta soms doodsangsten uit. Totdat ik op een dag doorkreeg dat het mijn eigen keuze is om achter hem aan te jakkeren. In plaats daarvan begon ik verantwoordelijkheid te nemen voor mijn ergernis. Ik heb hem toen helemaal vrijgelaten en elk oordeel erover losgelaten. Daardoor zag ik dat hij eigenlijk helemaal niet asociaal is, maar gewoon een uitgelaten jonge hond op zijn fiets. Ik ben ook gestopt met achter hem aan te racen. Ik rijd nu gewoon in mijn eigen tempo. In het begin kwam hij minuten eerder op de plaats van bestemming aan, en dat vond hij niet leuk. Tegenwoordig blijft hij meestal voor de gezelligheid rustig naast me fietsen. Soms komt zijn oude reflex ineens naar boven: als een licht op rood springt schiet hij als een haas de weg over, en staat dan aan de overkant lachend op me te wachten. Ik vind dat jongehondengedrag van hem nu eigenlijk best wel leuk!

Verantwoordelijkheid nemen

betekent het einde van

schuld en verwijt.