VOORWOORD

Dit boek is een verhaal over moed en toewijding, over het verdriet dat wordt ervaren binnen de muren van ziekenhuizen, over het onwerkelijke gevoel dat zich meester maakt van iemand die eerst een rechtszaal en later de hardvochtige gangen van een gevangenis vanbinnen ziet, en over wat er allemaal aan een veroordeling voorafgaat. Het is het verhaal over een doodgewone burger en de familie die haar altijd heeft gesteund, over een vrouw die niet het onderspit heeft willen delven tegenover een veel machtiger rechtssysteem en die, omwille van ons allemaal, voor de waarheid is blijven strijden.

Al vanaf het allereerste begin keerden de kansen zich tegen haar en vierden vastgeroeste vooroordelen en onterechte beschuldigingen hoogtij. Zoals Oscar Wilde lady Bracknell al liet zeggen: ‘Eén ouder verliezen, meneer Worthing, kan als onfortuinlijk worden gezien; beide verliezen geldt als onzorgvuldig.’ Meneer Meadow, hoogleraar in de kindergeneeskunde, vatte het idee dat sommige zaken geen toeval kunnen zijn tijdens het proces tegen Sally Clark samen in berucht geworden cijfers: een kans van 1 op 73 miljoen. Ten tijde van Angela’s proces had het hooggerechtshof deze cijfers al als onjuist bestempeld, zodat ze bij haar proces geen rol konden en mochten spelen, maar de verdenking was daarmee niet geheel verdwenen.

Angela moest niet alleen het verlies van drie kindjes zien te verwerken, maar werd ook voor de schier onmogelijke taak gesteld zowel haar onschuld te bewijzen als een misdrijf te ontkennen. Tijdens een gewoon proces is het voor de verdachte al moeilijk genoeg om te bewijzen dat hij of zij het misdrijf niet heeft gepleegd, maar in dit geval ging het nog een stapje verder: er moest worden aangetoond dat er überhaupt geen sprake van een misdrijf was. Het was niet zozeer een kwestie van ‘wie heeft het gedaan?’ als wel van ‘wat is er eigenlijk gebeurd?’ De autoriteiten kwamen met een eenvoudige hypothese – dood door verstikking – waarop Angela weinig anders kon antwoorden dan: ‘Dat heb ik niet gedaan, maar ik weet niet wat er wel is gebeurd.’ Daardoor werd de jury voor de bijna onmogelijke taak gesteld een oordeel te vellen over een zaak waarvan de toedracht niet eens geheel duidelijk was.

De rechtspraak is gebaseerd op twee in steen gehouwen principes: de aanklager dient het bewijs te leveren, en dat bewijs dient boven elke twijfel verheven te zijn. In gevallen als deze betekent dat dat de verdachte dient te verklaren wat er nu eigenlijk is gebeurd. De natuur heeft een afkeer van leegte, en de menselijk geest smacht naar een bevredigende verklaring die de leegte, ontstaan door een gebrek aan kennis, kan opvullen.

In een poging aan dit verlangen te voldoen schakelde de verdediging een indrukwekkend aantal medisch deskundigen in die naar een verklaring voor de sterfgevallen moesten zoeken en verschillende mogelijke oorzaken hebben aangedragen. Gemma is dertien weken oud geworden, Jason zeven en Matthew achttien. De ervaren patholoog die Gemma’s en Jasons dood als eerste heeft onderzocht, noemde als doodsoorzaak Sudden Infant Death Syndrome (SIDS), oftewel wiegendood. De term SIDS betekent dat er na grondig en zorgvuldig onderzoek geen natuurlijke, maar ook geen onnatuurlijke doodsoorzaak kan worden vastgesteld. Met andere woorden: we weten wat het niet is, maar niet wat het wel is. Nog steeds is niet algemeen bekend dat de meeste sterfgevallen onder kinderen van jonger dan één jaar in deze categorie vallen. Er zijn geen bevredigende verklaringen voor hun dood, net zomin als in de zaak-Cannings het geval was. Meer dan twintig deskundigen uit een groot aantal vakgebieden hebben zich over de mogelijkheden gebogen, maar geen van hen kon meer doen dan teruggrijpen op de theorieën en verklaringen die de wetenschap tot nu toe heeft kunnen formuleren.

Dat betekent echter absoluut niet dat er sprake zou zijn van moord, of, om een uitspraak van Donald Rumsfeld aan te halen:‘De afwezigheid van bewijs is geen bewijs van afwezigheid.’ Met betrekking tot Irak zeggen die woorden misschien niet veel, maar in de wetenschap kunnen ze zeker van toepassing zijn. Het is heel goed mogelijk dat er sprake is van een oorzaak die we nog niet (her)kennen.

Nadat Angela was veroordeeld, bleef ze benadrukken dat ze onschuldig was, en dat heeft niet alleen geleid tot haar vrijspraak, maar ook tot veranderingen op een breder vlak. De vernietiging van het vonnis door het hooggerechtshof heeft duidelijk gemaakt dat we dergelijke zaken in de toekomst anders dienen te benaderen en is mede daardoor een ijkpunt in de rechtspraak geworden.

Ten slotte mag niet onvermeld blijven dat professor Meadow, die zo’n doorslaggevende rol speelde in de processen tegen Clarke, Cannings en anderen, weliswaar door het medisch tuchtcollege is berispt en is geroyeerd, maar in februari 2006 is hij met succes tegen deze uitspraak in beroep gegaan en besloot de rechter dat getuige-deskundigen tijdens een rechtszaak immuniteit genieten.

Mocht de kwestie hiermee zijn afgedaan, dan is duidelijk geworden dat er op rechters, openbaar aanklagers, overige juridische instanties en andere deskundigen meer dan ooit de plicht rust om zich te overtuigen van de expertise van getuigen en de rechtmatigheid van hun getuigenverklaringen.

Michael Mansfield, advocaat, Londen 2006