Apsis

halfronde of veelhoekige afsluiting van een gebouw, of van het koor of de dwarsbeuk van een kerk

Acanthusblad

het motief dat in de oudheid gebruikt werd op een Korinthisch kapiteel

Acropolis

hooggelegen en versterkt deel van een antieke stad, burcht

Aquaduct

Romeinse waterleiding die loopt over gemetselde bogen of ondergronds

Atrium

voorhof van een vroegchristelijke basiliek

Basilica

Romeins langwerpig gebouw met zuilenrijen en (soms) een apsis, christelijke kerk in dezelfde vorm met verhoogd middenschip (basiliek)

Bedesten

overkoepeld marktgebouw waar kostbare waren worden opgeslagen en verkocht

Çeşme

Osmaanse fontein, meestal in de muur van een gebouw

Cisterne

waterreservoir

Darüşşifa

ziekenhuis

Deësis

in de Byzantijnse kunst: voorstelling van Maria en Johannes de Doper aan de voeten van Christus bij het Laatste Oordeel, biddend voor de mensheid

Derwisj

lid van mystiek-religieuze mohammedaanse broederschap

Eunuch

gecastreerde vrouwenoppasser in harem of serail

Fatwa

uitspraak van een moslimgeleerde over wat toegestaan of verboden is

Firman

decreet van de sultan

Forum

(markt)plein

(Groot)vizier

(belangrijkste) minister van de sultan

Hamam

badhuis

Han

hetzelfde als de karavanserai, maar meestal uitgebreid met werkplaatsen en opslagruimtes voor de handelswaar

Haremlık of harem

privégedeelte van Turks huis of paleis

Hippodroom

renbaan voor paarden of wagenspannen

Iconoclasme

beeldenstorm, beeldenbrekerij (met name in de Byzantijnse/Griekse Kerk)

Icoon

gestileerde voorstelling van Christus en de heiligen in de Griekse/Byzantijnse, kerkelijke kunst

İmaret

gaar- of soepkeuken

İzniktegel

geglazuurde tegel met bloemmotieven in blauw en rood als dominante kleuren, gefabriceerd in İznik. Bloeiperiode van de productie 1550–1620

Janitsaren

keurtroepen van de sultan

Kaïk

sloep

Kalief

letterlijk: plaatsvervanger (namelijk van de Profeet). Wereldlijke bestuurder en beschermer der wet van de gehele moslimgemeente. Van 1517 tot 1922 was de Osmaanse sultan kalief

Karavanserai

herberg voor reizigers en hun dieren

Külliye

moskeecomplex bestaande uit de moskee zelf, graven, een medresse, imaret en een darüifa

Medresse

Koranschool

Mihrab

gebedsnis in moskee, gericht naar Mekka

Mimbar

preekstoel, vrijdagtrap

Muqarnas

versiering van holle nisjes die in overkragende reeksen boven elkaar geplaatst zijn; ook stalactietversiering of -gewelf genoemd

Nargileh

waterpijp

Narthex

ondiepe, brede voorhal van een (vroegchristelijke) kerk

Opus sectile

vloer- of wandbedekking bestaande uit stukken marmer van verschillende vorm (meestal geometrisch) en kleur

Patriarch

hiërarchische waardigheid in de oostersorthodoxe Kerk, titel van bisschoppen van bepaalde verheven zetels

Pendentief

naar binnen welvende driehoek die de overgang vormt van een vierkant naar de cirkelvormige basis van een koepel

Şadırvan

reinigingsfontein, rituele wasplaats in de voorhof van een moskee

Serail (Turks: saray)

Osmaans paleis

Sarcofaag

stenen doodskist (Grieks, letterlijk: vleeseter)

Sebil

Osmaans fonteingebouw waar men gratis water uitdeelde aan voorbijgangers

Selamlık

mannengedeelte van Turks huis of paleis; wekelijkse rit op vrijdag van de sultan van zijn paleis naar de moskee

Serafijnen

koor van engelen afgebeeld met zes vleugels en vlammend vuur

Spolia

hergebruikte antieke bouwdelen, bijvoorbeeld zuilen, zuiltrommels of kapitelen

Thermen

Romeins badgebouw

Travee

onderdeel van vlakverdeling van een gevel of wand

Tuğra

versierd monogram van de sultan

Türbe

Osmaans mausoleum

Vakıf

stichting die bezittingen (meestal onroerend goed) beheert en met de opbrengst religieuze of liefdadige activiteiten financiert

Yalı

Osmaans houten oeverhuis