Anna Annejet Van Der Zijl

Verantwoording

Het notenapparaat en een personenregister, alsmede een lijst van geraadpleegde literatuur en een bibliografie van de publicaties van Annie M.G. Schmidt zijn te vinden op www.annejetvanderzijl.nl en www.nijghenvanditmar.nl.

De correspondentie uit het privé-archief

Het leeuwendeel van het privé-archief (PA) dat Annie M.G. Schmidt heeft nagelaten bestaat uit de brieven die ze aan haar moeder G.M. Schmidt-Bouhuijs schreef tussen 1933 en 1949, en de briefwisseling met Dick van Duijn gedurende de jaren 1947 tot en met 1953. Een complicerende factor bij de ontsluiting van dit materiaal was het feit dat Schmidt niet de gewoonte had haar brieven te dateren. Daarbij zijn zowel de – zeer omvangrijke – correspondenties als de brieven zelf vaak incompleet: van bepaalde periodes is alles bewaard gebleven, van andere jaren praktisch niets of alleen fragmenten.

Afgaande op informatie over de persoonlijke leefomstandigheden van Schmidt, afkomstig uit additionele bronnen, heb ik de documenten zo precies mogelijk gedateerd. Teneinde het verwijzingssysteem overzichtelijk te houden zijn brieven die uit één, duidelijk te omkaderen periode in haar leven afkomstig zijn in verschillende groepen ingedeeld en als zodanig in de noten opgenomen. Enkele losse brieven, die dus niet in een van deze periodes vallen, zijn apart vermeld.

Brieven I • 91 brieven waarvan 7 incompleet, geschreven door A.M.G. Schmidt aan G.M. Schmidt uit de periode begin september 1933 – eind juli 1934 te Schiedam. (PA)

Brieven II • 10 brieven waarvan 2 incompleet, geschreven door A.M.G. Schmidt aan G.M. Schmidt uit de periode begin september 1934 – eind oktober 1934 te Schiedam. (PA)

Brieven IIi • 6 brieven waarvan 2 incompleet, geschreven door A.M.G. Schmidt aan G.M. Schmidt-Bouhuijs uit de periode eind november 1934 – zomer 1936 te Schiedam en Amsterdam. (PA)

Brieven IV • 49 brieven waarvan 8 incompleet, geschreven door A.M.G. Schmidt aan G.M. Schmidt-Bouhuijs uit de periode eind oktober 1936 – eind 1938 te Amsterdam. (PA)

Brieven V • 28 brieven waarvan 8 incompleet, geschreven door A.M.G. Schmidt aan G.M. Schmidt-Bouhuijs uit het jaar 1939 te Amsterdam en Den Haag. (PA)

Brieven vi • 45 brieven, waarvan 15 van A.M.G. Schmidt aan D. van Duijn en 30 van D. van Duijn aan A.M.G. Schmidt uit de periode 22 september – 29 december 1947. (PA)

Brieven vii • 88 brieven, waarvan 32 van A.M.G. Schmidt aan D. van Duijn en 56 van D. van Duijn aan A.M.G. Schmidt uit de periode 5 januari – 29 augustus 1948. (PA)

Brieven viii • 62 brieven, waarvan 29 van A.M.G. Schmidt aan D. van Duijn en 33 van D. van Duijn aan A.M.G. Schmidt uit het jaar 1950. (PA)

Brieven ix • 82 brieven, waarvan 36 van A.M.G. Schmidt aan D. van Duijn en 46 van D. van Duijn aan A.M.G. Schmidt uit het jaar 1951. (PA)

De vindplaatsen van overige correspondenties

Zowel de erfgenamen van Hennie Anke en van Dick van Dien als haar achterneef Onno de Vries zijn zo vriendelijk geweest mij de brieven van A.M.G. Schmidt die zij in hun bezit hebben ter beschikking te stellen voor dit project. Daarnaast heb ik geput uit de collectie van het Letterkundig Museum, waar zich onder andere brieven aan Margreet Mossel-Taselaar, aan de familie Van der Burg en aan Frits Bromberg bevinden. Bij het niod vond ik een brief aan Jan Greshoff en Marcel Raadgeep gaf mij inzage in de brieven die Schmidt aan Gerard Reve schreef. Gé Vaartjes ten slotte gaf mij de beschikking over enkele brieven van Schmidt aan Michel van der Plas.

Helaas bleken de brieven die Annie in de jaren zeventig aan John de Crane heeft geschreven alsmede de correspondentie tussen haar en Wim Ibo – waaruit Hans Vogel rijkelijk, maar veelal zonder vermelding van de datum geput heeft bij het schrijven van Wacht maar tot ik dood ben – niet meer te achterhalen. Noch het raadplegen van de archieven van het Theater Instituut (waar ze volgens de erven De Crane zouden moeten zijn), noch het doorzoeken van het De Crane-archief dat Mathijs Ruisbroek Jetten, Annies zaakbehartiger, mij ter beschikking stelde, bracht uitsluitsel. De door mij uit deze correspondentie gebruikte citaten zijn dus ongedateerd en geciteerd uit het boek van Hans Vogel.

Geraadpleegde archieven

Amsterdams Gemeentearchief (GA)

Archief Herinneringscentrum Westerbork

Archief Letterkundig Museum (LM)

Archief Marcel Raadgeep te Delft

Archief van de Nederlands Hervormde gemeente te Maasdam

Archief Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (niod)

Archief Rotterdams Leeskabinet

Archief Stichting Het Parool (SP)

Archief Theater Instituut Nederland (tin)

Gemeentearchief Delft

Gemeentearchief Den Haag

Gemeentearchief Dordrecht

Gemeentearchief Kapelle

Gemeentearchief Le Rouret (Fr.)

Gemeentearchief Rotterdam

Gemeentearchief Schiedam

Gemeentearchief Vlissingen

Privé-archief erven A.M.G. Schmidt (PA)

Rijksarchief Den Haag

Zeeuws Archief (ZA)

Lijst van geïnterviewde personen

Anneke van Albada-van Dam • 24 augustus 2002

Hennie Anke (Hennie van Praag-de Haan) • 31 maart 2001 († 28 mei 2001)

Eli Asser • 29 mei 2001

Jan Beutener • 28 mei 2001

Wina Born • 2 juli 2001 († 5 augustus 2001)

Emma Brunt • 24 mei 2001

Dick van Dien • 13 april en 8 mei 2001 († 29 september 2001)

Dick van Duijn junior • 25 mei 2001

Flip van Duijn • 8 februari, 28 maart, 3 april, 9 april, 23 april en 9 mei 2001

Henk van Gelder • 25 mei 2001

Huik Gomperts • 2 juli 2001

Peter en Anneke Greve • 1 mei 2001

Annie Groen-Kram • 15 augustus 2001

Victoria Clara van Groenendaal • 11 januari 2002

George Groot • 14 augustus 2002

Mies de Heer • 23 mei 2001

Haye van der Heyden • 30 mei 2001

Jacomina Kats • 2 augustus 2001

Reinold Kuipers • 26 maart 2001

Bibeb Lampe • 10 mei 2002

Ary Langbroek • 26 april 2002

Ed Leeflang • 9 augustus 2002

Gerard Lepoeter • 30 juli 2001

Mia van Meurs-van der Burg • 22 juni 2001 († 28 augustus 2001)

Annie Moerkercken van der Meulen • 11 januari 2002

Margreet Mossel-Taselaar • 27 maart en 13 april 2001 († 20 mei 2001)

Wim van Norden • 20 juni 2001

Erik Pluimers • 22 mei 2001

Jeanne Roos • 21 februari 2001 († 29 juni 2001)

Gislebert Thierens • 11 mei 2001

Mien Vermeulen • 16 augustus 2001 († 3 november 2001)

Frits Visser • 19 augustus 2002

Ron Vreeswijk • 10 oktober 2001

Maja de Vries • 6 mei 2001

Onno de Vries • 6 mei 2001

Annie M.G. Schmidt

Iedereen kent Annie M.G. Schmidt, misschien wel de populairste Nederlandse schrijfster aller tijden. Maar wie kende haar nu eigenlijk echt? Voor Schmidt kwam de grote roem immers pas laat, en wat er over haar leven bekend is, is vooral datgene wat ze er zelf over kwijt wilde: het sprookje van de bleue bibliothecaresse die het min of meer per ongeluk tot een gevierd schrijfster bracht.

Annejet van der Zijl kreeg als eerste de beschikking over haar privé-archief, bestaande uit onder meer de zeer persoonlijke briefwisselingen met haar moeder, Trui Bouhuijs, en met haar minnaar en levensgezel Dick van Duijn. Op grond van deze correspondentie, aangevuld met tientallen interviews en een schat aan nieuw materiaal – waaronder tot dusver onbekend werk van haar hand, niet eerder gepubliceerde foto’s en brieven aan haar beste vriendinnen – reconstrueerde Van der Zijl gedetailleerd en met veel gevoel voor de historische context het leven van Schmidt.

Het resultaat is een bijna een eeuw omspannende biografie, waarin niet alleen getoond wordt hoezeer dit ‘merkwaardige, zeldzame kunstenaarschap’ – zoals Jan Greshoff haar talent ooit noemde – verweven was met Schmidts persoonlijke lotgevallen, maar ook hoezeer de schrijfster haar leven keer op keer in eigen handen nam en de geschiedenis ervan uiteindelijk mystificeerde en zelfs verzon.

Nee, een sprookje was het niet: daarvoor bleek de discrepantie tussen droom en werkelijkheid steeds weer te groot. Maar het verhaal van de vrouw achter de schrijfster is er niet minder meeslepend om, en het loopt toch uit op een happy end – al was dat wel een heel ander dan Annie M.G. Schmidt aanvankelijk voor zichzelf had gehoopt.